a)ekosystem-jest to podstawowa jednostka ekologiczna, na które składają się określona biocenoza i zajmowany przez nią biotop. Cokolwiek mówimy o przyrodzie- mówimy o ekosystemie. Nie są to układy zamknięte, nie mają wyraźnych granic. Np. zając- zwierzę pozaleśne przebywa także w lesie. Wszystkie organizmy, elementy ekosystemu tworzą jakiś układ. Jeżeli ekosystem jest naturalny to jest zróżnicowany, sieci są skomplikowane, zakłócenie jednego połączenia zachowuje ekosystem w całości, ale jak się zniszczy więcej to ekosystem choruje. Jeżeli chcemy chronić przyrodę to musimy dawać żyć ekosystemom naturalnym, mają być one trwałe. Czasem ingerencja w ekosystem jest wskazana- dolina Biebrzy- gdyby przestać tam kosić trawy wymarłaby część z 200 gatunków ptaków tam żyjących. Inny przykład- sawanna. Teren trawiasty, słonie, akacje- gdyby słoń nie zjadł akacji sawanna by zarosła. To kolejny przykład ekosystemu kształtowanego przez jakiś gatunek. Kolejny przykład- łosie. Najpierw na nie polowano, populacja powoli zaczęła wymierać i zakazano polowania, znowu populacja wzrosła i było ich zbyt dużo więc wznowiono pozwolenie na strzelanie do łosi. Oczywiście polowano na te z łopatami i człowiek stworzył nowy gatunek łosi- z rogami a nie łopatami :)

b)biom- termin dotyczący powierzchni ziemi, są to duże biocenozy, duże skomplikowane ekosystemy, ograniczone klimatami. Mamy 9 biomów (mieszanki- zimny, ciepły, umiarkowany +suchy, średnio wilgotny, mocno wilgotny)
-biomy klimatu zimnego-małe, duże i średnie opady
  *pustynia lodowa- tam prawie w ogóle nie ma życia. Antarktyda. To część lądu, gdzie śnieg nigdy nie topnieje, wnętrze Grenlandii, tam, gdzie jest lodowiec.
  *tundra-kraina wiecznej zmarzliny. Małe opady, występuje pingwin (w okresie lęgowym), niedźwiedź biały (ale tylko latem), krótkie lato, długa zima, nie ma wiosny. Mamut był zwierzęciem tundry. Tundry są różnego typu w zależności od stosunków wodnych, szerokości geograficznych itp. mnóstwo komarów, bagna.
  *tajga-zalesione tereny syberyjskie i kanadyjskie, górzyste. Drzewo szpilkowe- główna roślina. Nie ma wiecznej zmarzliny, więc wyrosną drzewa, dużo terenów bagiennych, woda z roztopów jest zatrzymywana przez gęsty las. Klimat umiarkowany, chłodny, obszar Azji i Europy.

-biomy klimatu umiarkowanego
  *pustynia –zimna, Kazachstan, Armenia
  *step-teren pokryty terenami trawiastymi. Step łąkowy/ostnicowy/piołunowy. Bezdrzewna forma trawiasto-zielna o charakterze suchoroślowym.
  *las
      +bór(niżowy/górski), sosna, świerk+ jodła
      +las liściasty-duże opady, sezonowość temperatur (4 pory roku)
     
-biomy klimatu ciepłego
   *pustynie- brak pór roku, ciągłe suche lato. Pustynia to nie jest piasek. Pustynie są różne, ale we wszystkich jest trudny dostęp do wody. Mało opadów, na pierwszy rzut oka wydaje się martwa ale to oczywiście nie jest prawda. Krajobraz pustyni jest naturalny, niezmieniony przez człowieka. Cechy charakterystyczne to wydmy i juny rzeźbione przez wiatr. Ludzie mogą żyć na pustyni- z pomocnikiem wielbłądem, który został udomowiony.
    Sahara- drzewka, które wytwarzają listki to albo zmienione w kolce, albo bardzo drobne i zabezpieczone przed utratą wilgoci. Rośliny mają rozległe korzenie, by przeżyć mocne wiatry. Wszystko to, co żyje na pustyni, żyje tam, gdzie woda jest bardziej dostępna, rośliny wykorzystują rosę poranną, zabezpieczyły się przed utratą wody przez wytworzenie powierzchniowej tkanki która tę wodę blokuje. Przykłady roślin- kaktus, aloes drzewiasty, zwierzęta- słonie, węże, jaszczurki.
     +pustynia przybrzeżna- Namib. Znaleziono tam wraki statków, niby dostęp do wody jest duży, powinno padać- ale nie pada. Woda jest na pustyni w postaci pary. Rośliny czerpią wodę z atmosfery, z powietrza- rosa.
    +pustynie: piaszczyste, ilaste, kamieniste, skaliste, żwirowe
    +półpustynie- pomiędzy pustynią a sawanną(w klimacie zwrotnikowym) lub stepem (umiarkowanym). Bardzo często teren wykorzystywany przez człowieka. Na południu Afryki w Kalahari żyją ludzie, którzy żyją tak, jak nasi przodkowie- prymitywnie, koczowniczo. Biom dyktuje warunki przeżycia. Żeby tak żyć populacja musi być niewielka bo jest ubogo w składniki odżywcze. Zwierzątka- skorpiony (po pierwszym linieniu muszą uciekać żeby mamusia ich nie zjadła), surekatki- nie boją się węży. Przystosowanie zwierząt- gruba skóra, brak tłuszczu podskórnego, duże uszy by wystawić je na przewiew (ochłodzenie krwi), mocz tworzą stężony żeby nie pozbywać się wody, czerpiąc wodę tylko z pożywienia mogą przetrwać rok.
   
  *sawanna
    Teren trawiasty, biom zachowany przez to, że różne rządy Afrykańskie i bogaci ludzie tworzą rezerwaty, a w rezerwatach są robione wszystkie filmy. Zasiedla się je np. słoniami, zebrami, są dwie pory roku (sucha i deszczowa). Sawanna Afrykańska- jej część to biblijny raj, Adam i Ewa to być może ludzie czarni. Gdy nadchodzi pora sucha- deszcz nie pada, rośliny wysychają, zwierzęta migrują tam, gdzie jest woda, gdzie jest co jeść. Roślinożercy migrują więc drapieżcy za nimi. Roślinki: baobab(tereny trawiaste, symbol afrykańskiej sawanny, długowieczne drzewo liściaste),akacja, przeżuwacze: zebry, antylopy, roślinożercy- słonie(kiepsko trawią celulozę z trway dlatego nie są przeżuwaczami, jedzą stronki i liście akacji), hipopotamy- nie są milusie, nawet krokodyle się ich boją, lew(pan lew rzadko poluje bo jest za ciężki), lampart(rzadko poluje za dnia), gepard(poluje za dnia bo nocą by sobie nogi połamał :) ) hiena- padlinożerca, raczej drapieżca który nie gardzi upolowanym mięsem, to raczej złodziej. Padlinożerca to sęp (brak włosów na szyi- no jak by sobie je wylizał  wyczyścił? Inteligentne- pożywiają się szpikiem), krokodyle.

 
 *dżungla tropikalna
    Klimat równikowy. Opady okresowe, bardzo wysokie. Społeczność musi się nauczyć żyć albo na lądzie, albo w wodzie. Leniwiec- całe życie przyczepiony do gałęzi, prawie wcale nie schodzi z drzewa, jak chce zmienić drzewo to tylko wtedy gdy puszcza jest zalana. Amazonia- płuca naszego globu, są to tereny które kształtują taki a nie inny klimat. Przez pół roku pada, kolejne pół roku pada mniej. Azja- pada inaczej. Rano woda paruje a po południu się jej tyle nazbiera że pada deszcz. Tak więc pada prawie na okrągło. Konkurencja o światło- wysokie drzewa. Ale to, że dno puszczy jest ciemne, nie znaczy że nie ma tam roślin- są kilkumetrowe krzewy, jest to biom , który gromadzi w sobie wiele nieodkrytych gatunków. Zwierzątka: jaguar(żyje wśród drzew), ocelot, pirania, aligator(krokodyl ameryki południowej). Ludzie- Pigmeje żyjący w Afryce.

c)biosfera.
    Strefa, w której może istnieć życie, czyli zespół wszystkich występujących na Ziemi ekosystemów.
    W zasadzie jest to cały glob. Teoria z 71 roku- opis i charakterystyka Gai jest taka, jaka była wówczas wiedza. Więc te twierdzenia są już nieaktualne. Ta teoria opiera się o wielkie wymarcie organizmów beztlenowych. Pod koniec lat 90 okazuje się, że najprawdopodobniej pierwszy organizm był tlenowcem. Najstarsze geny były już odpowiedzialne za powstawanie organizmów, które utylizują tlen. Beztlenowość jest cechą wtórną. Organizmy beztlenowe żyją na dnie zbiorników wodnych, tam jest dużo siarkowodoru. A więc teoria Gai jest nieprawdziwa. Ona mówi o tym, że w momencie kiedy pojawiło się życie, to na całym globie życie przyczyniło się do pojawienia sprężenia zwrotnego, które reguluje temperaturę. Przed milionami lat te wahania były niewielkie. W tej teorii nieuwzględniony jest fakt, że życie powstawało kilka razy. Cały glob był pod lodem, a z tej teorii wynika, że jak już raz powstało życie, to da sobie radę niezależnie od tego, jakie będą warunki.

d)nisza ekologiczna
    przestrzeń fizyczna zajmowana przez organizm a także funkcje tego organizmu w biocenozie oraz jego zależność od czynników zewnętrznych (temp, wilgotność, pH)
    jest to wszystko, w jaki sposób opisujemy organizm więc opis opis jego siedliska, warunki abiotyczne i biotyczne, stosunek do osobników tego samego i innego gatunku, co org je, jak się rozmnaża, jakie są jego przystosowania do temperatury, wilgotności itp.
    Opisanie niszy jest kolosalnie trudne, wystarczy jedno zawahanie żeby gatunek zginął albo się zmienił (koń-zebra). Jako że opis pełnej niszy jest trudny, opisuje się poszczególne fragmenty, czyli  czynniki biotyczne i biotyczne.
    Wyobrażenie Hutchinsona- powiedział o przestrzeni pełnowymiarowej, gdzie poszczególne wymiary to fragmenty niszy ekologicznej i w zasadzie każdy gatunek ma swoją niszę. Jeżeli koło siebie są dwa gatunki o bardzo podobnych niszach, to zazwyczaj jeden z nich wymiera.